Zemin ve dolgu testleri · CBR · Kaliforniya taşıma oranı
CBR Kaliforniya Taşıma Gücü Deneyi
Yol, dolgu ve saha zeminlerinin taşıma kapasitesini CBR değeriyle ölçüyoruz. Arazi CBR deneyini sahada, karşı ağırlık altında pistonla yapıyor, laboratuvar CBR deneylerini akredite laboratuvarda yaptırıyor, sonuçları projenizin şartnamesine göre raporluyoruz.
Doğrudan arayın: 0533 616 18 67
- Arazi CBR sahada
- Laboratuvar CBR akredite laboratuvarda
- Yol, dolgu ve saha
- 2001’den beri zemin deneyleri
- Karşı ağırlık: yüklü kamyon
- Kriko ve yük halkası
- Standart piston, 19,35 cm²
- Sürşarj plakaları
- Komparatör ve referans kirişi
- Deney yapılan zemin
Tanım
CBR deneyi nedir?
CBR (California Bearing Ratio), Türkçede Kaliforniya taşıma oranı ya da Kaliforniya taşıma gücü deneyi olarak bilinir. 19,35 cm² kesitli silindirik bir piston zemine sabit hızla itilir ve belirli bir penetrasyon için gereken yük ölçülür.
CBR değeri, bu yükün aynı penetrasyonda standart kırma taş için gereken yüke oranıdır ve yüzde olarak verilir. Genellikle 2,5 mm penetrasyondaki değer esas alınır. 5 mm’deki değer daha büyükse deney tekrarlanır, sonuç yine aynıysa büyük olan kullanılır.
CBR değeri yol, havalimanı ve saha üst yapılarının tasarımında taban zemininin taşıma kapasitesini gösterir. Değer büyüdükçe zemin daha taşıyıcıdır ve daha ince üst yapı tabakası yeterli olur.
Bir bakışta
| Standartlar | Arazi CBR: ASTM D4429. Laboratuvar CBR: ASTM D1883, TS EN 13286-47. |
|---|---|
| Piston | 19,35 cm² kesit alanı, yaklaşık 1,27 mm/dk penetrasyon hızı. |
| Standart yük | 2,5 mm’de 13,2 kN, 5 mm’de 20,0 kN. |
| Okuma | 12,5 mm penetrasyona kadar kademeli yük okumaları. |
| Dane boyu | En büyük dane boyu 20 mm. |
| Sonuç | Yük–penetrasyon eğrisi, CBR değeri ve su içeriği. |
CBR deneyi çeşitleri
Arazi CBR mi, laboratuvar CBR mi?
Arazi CBR deneyi
Zeminin sahadaki doğal ya da sıkıştırılmış haliyle, yerinde yapılır. Karşı ağırlık olarak yüklü bir kamyon kullanılır. Yapılmış bir dolgunun ya da taban zemininin gerçek durumunu gösterir.
- Sıkıştırılmış dolgu ve taban zemininin kontrolü
- Mevcut yol ve saha zeminlerinin değerlendirilmesi
- Sonuç aynı gün sahada okunur
Laboratuvar CBR deneyi
Sahadan alınan numune, Proktor deneyinden bulunan su içeriğinde kalıba sıkıştırılır. Genellikle 4 gün suya doygun bırakılır, şişme ölçülür ve ardından pistonla yüklenir. Bu deneyleri akredite laboratuvarda yaptırıyoruz.
- Yol projesinde tasarım CBR değeri
- Dolgu ve ocak malzemesinin uygunluğu
- Suya doygun, en olumsuz durumdaki değer
Saha uygulaması
Arazi CBR deneyi nasıl yapılır?
- Yüzey hazırlanırDeney noktasındaki gevşek malzeme kaldırılır, yüzey düz ve yatay hale getirilir.
- Düzenek kurulurYüklü kamyon noktanın üstüne getirilir. Kriko, yük halkası ve piston şasinin altına, zemine dik olacak şekilde yerleştirilir.
- Sürşarj plakaları konurPiston çevresine, üstte yapılacak yol tabakalarının ağırlığını temsil eden sürşarj plakaları yerleştirilir.
- Piston oturtulurPiston küçük bir yükle zemine oturtulur, komparatör ve yük göstergesi sıfırlanır.
- Penetrasyon yapılırPiston sabit hızla zemine itilir. 12,5 mm penetrasyona kadar belirli aralıklarla yük okunur.
- Su içeriği numunesi alınırDeney noktasının hemen altından yaklaşık 350 g numune alınarak su içeriği belirlenir.
- HesaplanırYük–penetrasyon eğrisi çizilir, gerekirse başlangıç düzeltmesi yapılır. 2,5 ve 5 mm’deki yükler standart yüklere bölünerek CBR değeri bulunur.
- RaporlanırHer nokta için yük–penetrasyon eğrisi, CBR değeri, su içeriği ve şartnameye uygunluk raporlanır.
Sonuçların okunması
CBR değeri nasıl hesaplanır?
CBR değeri iki penetrasyon için ayrı ayrı hesaplanır:
CBR2,5 = P2,5 / 13,2 kN × 100
CBR5 = P5 / 20,0 kN × 100
- Sonuç. Genellikle 2,5 mm’deki değer esas alınır. 5 mm’deki değer büyükse deney tekrarlanır ve sonuç yine aynıysa büyük olan kullanılır.
- Başlangıç düzeltmesi. Eğrinin başında içbükey bir kısım varsa, piston oturmasından kaynaklanır ve eğri sıfır noktasına kaydırılarak düzeltilir.
Değerlendirme
CBR değeri hesaplayıcı
Başlangıç değerleri örnektir. Hesaplayıcı 2,5 ve 5 mm’deki yüklerden CBR değerini bulur, şartname değeriyle karşılaştırır ve zemini genel kabul gören sınıflara göre yorumlar.
Düşük CBR’li taban zeminleri için yaklaşık esneklik modülünü de verir: MR ≈ 10 × CBR (MPa). Bu yaklaşım yalnızca CBR’si düşük ince daneli zeminler için kullanılır.
Bu araç ön değerlendirme içindir. Tasarımda kullanılacak CBR değeri proje şartnamesine göre belirlenir.
Fiyat
CBR deneyi fiyatı
Fiyatı en çok deney sayısı, arazi ya da laboratuvar deneyi ve sahanın bulunduğu il belirler. Fiyat proje bazında ya da deney başı birim fiyat olarak verilir.
- Aynı sahadaki deney sayısı arttıkça deney başı fiyat düşer
- Laboratuvar CBR için önce Proktor deneyi gerekir
- Arazi CBR için karşı ağırlık kamyonu aksi belirtilmedikçe şantiyeden sağlanır
- Plaka yükleme, nükleer ve Proktor deneyleriyle birlikte verildiğinde maliyet düşer
Yandaki bilgileri doldurun, mesajınız hazır olarak WhatsApp’ta açılsın. Deney noktalarını gösteren planınız varsa aynı sohbete ekleyin.
Yöntemin sınırları
Nelere dikkat edilmeli?
- En büyük dane boyu 20 mm’dir, iri çakıllı malzemede sonuç yanıltıcı olabilir
- Su içeriği yüksek, CBR’si %5’in altındaki kohezyonlu zeminlerde arazi deneyi güvenilir değildir
- Arazi CBR o günkü su içeriğini yansıtır, yağışlı dönemde değer düşebilir
- Tasarım için en olumsuz durumu gösteren suya doygun laboratuvar CBR değeri tercih edilir
Deney sonunda
Raporda neler var?
- Deney noktaları ve deney bilgileri
- Her nokta için yük–penetrasyon eğrisi
- 2,5 ve 5 mm’deki CBR değerleri
- Su içeriği, laboratuvar deneyinde şişme değeri
- Şartnamedeki değerle karşılaştırma
Sahadan
CBR deneylerimizden
Karşılaştırma
CBR mi, plaka yükleme mi, LWD mi?
| Deney | Ne verir? | Ne zaman seçilir? |
|---|---|---|
| CBR | Kaliforniya taşıma oranı (%) | Yol ve saha üst yapısı tasarımı, şartnamenin istediği CBR kontrolü |
| Plaka yükleme | Taşıma gücü, k, Ev1, Ev2 | Temel zemini ve dolgularda Ev2 kontrolü |
| Dinamik plaka yükleme (LWD) | Dinamik deformasyon modülü Evd | Karşı ağırlık gerektirmeden, çok noktada hızlı kontrol |
| Proktor | En büyük kuru birim hacim ağırlık ve optimum su içeriği | Sıkışma kontrolünün ve laboratuvar CBR’nin referansı |
| Nükleer sıkışma | Yerinde yoğunluk ve su içeriği | Proktora göre sıkışma yüzdesinin hızlı kontrolü |
Sıkça sorulan sorular
CBR deneyi hakkında merak edilenler
CBR deneyi nedir?
CBR (California Bearing Ratio), Türkçede Kaliforniya taşıma oranı deneyidir. 19,35 cm² kesitli bir piston zemine sabit hızla itilir ve belirli bir penetrasyon için gereken yük, aynı penetrasyonda standart kırma taş için gereken yüke oranlanır. Sonuç yüzde olarak verilir.
CBR değeri nasıl hesaplanır?
2,5 mm penetrasyondaki yük 13,2 kN’ye, 5 mm penetrasyondaki yük 20,0 kN’ye bölünüp 100 ile çarpılır. Genellikle 2,5 mm’deki değer esas alınır. 5 mm’deki değer daha büyükse deney tekrarlanır, sonuç yine aynıysa büyük olan kullanılır.
CBR deneyi hangi standarda göre yapılır?
Arazi CBR deneyi ASTM D4429’a, laboratuvar CBR deneyi ASTM D1883 ve TS EN 13286-47’ye göre yapılır. Hangi standardın uygulanacağı proje şartnamesine göre belirlenir.
Arazi CBR ile laboratuvar CBR arasındaki fark nedir?
Arazi CBR zeminin sahadaki doğal ya da sıkıştırılmış haliyle yerinde yapılır ve o günkü durumu gösterir. Laboratuvar CBR’de numune Proktor deneyinden bulunan su içeriğinde kalıba sıkıştırılır, genellikle 4 gün suya doygun bırakılır ve en olumsuz durumdaki değer bulunur.
Laboratuvar CBR deneyini siz mi yapıyorsunuz?
Sahadan numuneyi biz alıyoruz. Laboratuvar CBR ve Proktor deneylerini akredite laboratuvarda yaptırıyor, sonuçları arazi deneyleriyle birlikte raporluyoruz.
İyi bir CBR değeri kaçtır?
Genel kabule göre %3’ün altı çok zayıf, %3–7 zayıf, %7–20 orta, %20–50 iyi taban zemini olarak değerlendirilir. %50’nin üstü alt temel ve temel tabakası malzemesi için beklenen değerlerdir. Kesin sınırları projenin şartnamesi belirler.
CBR deneyi için hangi malzeme uygundur?
En büyük dane boyu 20 mm olan zeminlerde uygulanır. İri çakıllı malzemede sonuç yanıltıcı olabilir. Su içeriği yüksek, CBR’si %5’in altındaki kohezyonlu zeminlerde arazi deneyi güvenilir sonuç vermez.
Arazi CBR deneyi için ne gerekir?
Karşı ağırlık olarak deney noktasına yanaşabilen yüklü bir kamyon gerekir. Aksi belirtilmedikçe kamyon şantiyeden sağlanır. Deney noktası düz ve gevşek malzemeden temizlenmiş olmalıdır.
CBR ile plaka yükleme deneyi arasındaki fark nedir?
CBR küçük bir pistonla taşıma oranını yüzde olarak verir ve yol üst yapısı tasarımında kullanılır. Plaka yükleme deneyi daha büyük bir plakayla taşıma gücü, yatak katsayısı ve Ev2 değerlerini verir. Şartname hangi değeri istiyorsa o deney yapılır.
CBR deneyi fiyatı neye göre belirlenir?
Fiyatı en çok deney sayısı, arazi ya da laboratuvar deneyi seçimi ve sahanın bulunduğu il belirler. Laboratuvar CBR için Proktor deneyi de gerekir. Fiyat proje bazında ya da deney başı birim fiyat olarak verilir.
Yolunuzun tabanı ne kadar taşıyor, ölçelim
Deney sayısını, arazi ya da laboratuvar tercihini, malzemeyi ve sahanın bulunduğu ili iletin. Deney programını hazırlayıp teklifimizi gönderelim.
Sarıgöl Mah. Mezarlık Sk. C1 No: 108 İç Kapı No: 63
Gaziosmanpaşa / İstanbul
GSM: 0533 616 18 67
Tel: 0212 369 00 16
info@zeminarastirma.com
Pzt–Cuma 08:00–19:00 · Cmt–Paz 08:00–14:00